نوشته ها در دسته بندی: هوش مصنوعی و برتری ایران در ژئوپلیتیک خاورمیانه

مقدمه‌ای بر جنگ سایبری ایران و اسرائیل با هوش مصنوعی

در دهه‌های اخیر، شکل جنگ به‌طور بنیادین دگرگون شده است. دیگر نبردهای نظامی صرفاً محدود به میدان‌های فیزیکی نیستند؛ بلکه فضای مجازی به یکی از اصلی‌ترین جبهه‌های نبرد در جهان تبدیل شده است. در این میان، ایران و اسرائیل به‌عنوان دو بازیگر مهم خاورمیانه، وارد مرحله‌ای از جنگ سایبری پیشرفته با تکیه بر فناوری‌های هوش مصنوعی شده‌اند.

از حملات فیشینگ هدفمند تا دیپ‌فیک‌های سیاسی و تخریب زیرساخت‌های حیاتی، این دو کشور به کمک الگوریتم‌ها و سامانه‌های یادگیری ماشین، نبردی پیچیده و خاموش را در بستر دیجیتال پیش می‌برند. ایران طی سال‌های اخیر با رشد سریع در حوزه هوش مصنوعی، توانسته سطح تهدیدات سایبری خود را ارتقاء دهد و در بسیاری از موارد، حملات دقیق، هوشمند و گسترده‌ای علیه اهداف اسرائیلی انجام دهد.

در این مقاله، به بررسی گروه‌های فعال، ابزارهای به‌کاررفته، مقایسه توانمندی‌ها، و آینده‌ی این نبرد هوشمند خواهیم پرداخت. همچنین تحلیل خواهیم کرد که آیا ایران در این عرصه به برتری استراتژیک دست یافته است یا خیر.

🟥ایران و قدرت‌نمایی در جنگ سایبری با هوش مصنوعی

در سال‌های اخیر، ایران با عبور از مدل‌های دفاع سایبری سنتی، به‌طور جدی وارد مرحله‌ای از جنگ سایبری تهاجمی مبتنی بر هوش مصنوعی شده است. این مسیر با بهره‌گیری از فناوری‌های یادگیری ماشین، اتوماسیون حملات و تحلیل داده‌های اطلاعاتی سرعت گرفته و نقش ایران را در این میدان رقابت دیجیتال ارتقاء داده است.

🟦گروه‌های سایبری ایران و استفاده از هوش مصنوعی

گروه‌های شناخته‌شده‌ای مانند:

• APT33 (معروف به Elfin)
• APT35 (که با نام Charming Kitten هم شناخته می‌شود)
• IRGC Cyber Units (وابسته به سپاه پاسداران)

سال‌هاست که در زمینه سایبری، حملات فیشینگ و نفوذ به سیستم‌های اطلاعاتی فعالیت می‌کنند. گزارش شرکت‌های امنیتی مانند Recorded Future و Mandiant نشان می‌دهد که این گروه‌ها از هوش مصنوعی برای:

• تولید ایمیل‌های فیشینگ با زبان طبیعی
• ساخت محتوای جعلی با ابزارهای هوش مصنوعی بر پایه مدل زبان انسانی LLM
• خودکارسازی فرآیندهای حمله و تحلیل اهداف دیجیتال
  استفاده می‌کنند.

ایران با کنار گذاشتن مدل انسانی‌محور، مسیر خود را به‌سوی الگویی از حملات نیمه‌خودکار و هوشمندانه تغییر داده و این گذار را با دقت و راهبردی پیش برده است.

🟦زیرساخت‌های داخلی و رشد بومی‌سازی AI نظامی

ایران در سال‌های اخیر با ایجاد مراکزی مانند:

• مرکز نوآوری هوش مصنوعی در دانشگاه شریف
• سازمان پژوهش‌های نوین دفاعی (سپند)
• و همکاری با کشورهای چین و روسیه

در تلاش است تا زیرساخت پردازشی، الگوریتمی و آموزشی لازم برای AI نظامی و سایبری را در داخل کشور توسعه دهد.

طبق گزارش Microsoft Security Blo، گروه‌های ایرانی حتی از ابزارهای متن‌باز هوش مصنوعی برای بهینه‌سازی الگوریتم‌های نفوذ و تحلیل داده‌های حمله استفاده می‌کنند، که نشان از خوداتکایی فنی فزاینده دارد.

✅ جمع‌بندی این بخش:

قدرت سایبری ایران در سایه‌ی توسعه هوش مصنوعی به سطحی رسیده است که نه‌تنها می‌تواند حملات پیچیده و هوشمندانه‌ای علیه دشمنان منطقه‌ای مانند اسرائیل انجام دهد، بلکه زیرساخت لازم برای بومی‌سازی این توانمندی‌ها نیز در حال شکل‌گیری است. ایران دیگر صرفاً یک بازیگر سایبری نیست؛ بلکه در مسیر قدرت‌نمایی سایبری هوشمندانه و راهبردی گام برمی‌دارد.

🟥اسرائیل در مقابل ایران: جنگ سایبری با الگوریتم‌ها

در سوی دیگر این نبرد سایبری پیشرفته، اسرائیل نیز از پیشگامان استفاده از هوش مصنوعی در عملیات نظامی و اطلاعاتی به شمار می‌رود. کشوری که از سال‌ها پیش با تکیه بر توانمندی‌های فنی و زیرساخت‌های دیجیتال، به توسعه ابزارهای پیچیده‌ای در حوزه جنگ سایبری روی آورده است.

🟦یگان 8200؛ مغز دیجیتال ارتش اسرائیل

واحد 8200 ارتش اسرائیل، معادل NSA در آمریکا، از مهم‌ترین نهادهای سایبری نظامی در جهان محسوب می‌شود. این واحد مسئول:

• شنود دیجیتال منطقه‌ای،
• توسعه بدافزارهای سایبری،
• و استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌های عظیم اطلاعاتی است.

طبق گزارش Defense One و Stanford Cyber Policy Center, این یگان از الگوریتم‌های پیشرفته برای:

• شناسایی فعالیت‌های مشکوک کاربران ایرانی،
• رهگیری الگوهای حملات سایبری،
• و خودکارسازی تشخیص تهدیدات در مقیاس وسیع
  استفاده می‌کند.

🟦مشارکت استارتاپ‌های AI در حوزه دفاع سایبری

اسرائیل میزبان یکی از بزرگ‌ترین اکوسیستم‌های استارتاپی در زمینه هوش مصنوعی و امنیت سایبری در جهان است. بسیاری از این شرکت‌ها (مثل Cybereason، NSO Group و Check Point) با نهادهای امنیتی همکاری می‌کنند و در ساخت ابزارهای مبتنی بر AI برای:

• رصد تهدیدات در زمان واقعی (real-time),
• تحلیل حملات APT,
• و توسعه سیستم‌های دفاع سایبری خودآموز
  نقش کلیدی دارند.

این شرکت‌ها به‌ویژه در مقابل حملات پیچیده ایران، به‌کار گرفته می‌شوند تا حملات را خنثی یا پیش‌بینی کنند.

✅ جمع‌بندی این بخش:

اسرائیل با برخورداری از زیرساخت‌های قوی، اکوسیستم نوآورانه و تیم‌های تخصصی مانند یگان 8200، در حوزه دفاع سایبری و تهاجم هوشمندانه جایگاه ممتازی دارد. اما برخلاف تصور عمومی، برتری فنی به معنای مصونیت کامل نیست؛ زیرا ایران نیز در سال‌های اخیر نشان داده که قادر به نفوذ، تخریب یا اختلال در بسیاری از سامانه‌های اسرائیلی است — حتی با توان پردازشی و منابع محدودتر.

🟥ابزارها و تکنیک‌های هوش مصنوعی در جنگ سایبری ایران و اسرائیل

جنگ سایبری میان ایران و اسرائیل تنها به حملات کلاسیک و هک محدود نمی‌شود؛ بلکه به عرصه‌ای از رقابت الگوریتمی، اتوماسیون هوشمند و جنگ شناختی تبدیل شده که در آن، ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی نقش حیاتی ایفا می‌کنند.

🟦فیشینگ هوشمند، دیپ‌فیک و مهندسی اجتماعی پیشرفته

هر دو کشور با بهره‌گیری از AI، تکنیک‌های حمله خود را ارتقاء داده‌اند:

📌 فیشینگ هوشمند:

براساس گزارش Microsoft Security Blog، گروه‌های APT ایرانی با استفاده از LLM، ایمیل‌ها و پیام‌هایی با زبان طبیعی تولید می‌کنند که تشخیص آن‌ها برای انسان و حتی فایروال‌های کلاسیک دشوار است.

📌 دیپ‌فیک‌های هدفمند:

گزارش‌های Google Threat Analysis Group نشان می‌دهد که هر دو طرف، به‌ویژه در رسانه‌های اجتماعی، از ویدئوهای دیپ‌فیک برای تخریب اعتبار مقامات، تحریک افکار عمومی یا القای اطلاعات جعلی استفاده کرده‌اند.

📌 مهندسی اجتماعی با تحلیل رفتاری:

ایران از AI برای شناسایی الگوهای رفتاری هدف استفاده می‌کند. مثلاً کاربرانی که بیشترین تأثیرگذاری را دارند، با محتوای دقیقاً متناسب با علایق‌شان مورد هدف واقع می‌شوند.

🟦سامانه‌های دفاع سایبری مبتنی بر یادگیری ماشین

در سطح دفاعی، هر دو کشور در حال استفاده از هوش مصنوعی برای تقویت قدرت تشخیص و پاسخ خودکار به تهدیدات هستند:

ایران:

• در برخی نهادهای دفاعی، از سیستم‌های مبتنی بر یادگیری ماشین برای شناسایی بدافزار، بررسی الگوهای شبکه‌ای مشکوک و مسدودسازی خودکار استفاده می‌شود.
• اسرائیل:
• شرکت‌هایی مثل Check Point و Cynet از سیستم‌های AI محور برای تشخیص بلادرنگ حملات سایبری ایران بهره می‌برند.
• اسرائیل همچنین در توسعه پلتفرم‌های پیش‌بینی حمله با استفاده از Big Data پیشتاز است.

✅ جمع‌بندی این بخش:

هوش مصنوعی اکنون نه‌تنها ابزار تحلیل و شناسایی است، بلکه به عنصر راهبردی طراحی حمله و دفاع تبدیل شده است. فیشینگ هوشمند، تولید محتوای جعلی و تحلیل الگوهای رفتاری، این جنگ را به یک نبرد شناختی دقیق تبدیل کرده که در آن الگوریتم‌ها گاهی قبل از انسان تصمیم می‌گیرند.

🟥سؤال و جواب: آیا ایران در جنگ سایبری با اسرائیل برتری دارد؟

این پرسش، هم در فضای رسانه‌ای و هم در تحلیل‌های امنیتی منطقه‌ای مطرح است:

آیا ایران با استفاده از هوش مصنوعی توانسته در جنگ سایبری با اسرائیل به برتری برسد؟

پاسخ به این سؤال، نیازمند بررسی چند بُعد مختلف است:

🟦برتری عددی در حملات سایبری

طبق گزارش Recorded Future، ایران در سال‌های اخیر تعداد حملات سایبری بیشتری علیه اهداف اسرائیلی ثبت کرده، به‌ویژه در حوزه‌های:

• حملات فیشینگ هدفمند به مقامات، روزنامه‌نگاران و افسران نظامی
• نفوذ به شرکت‌های انرژی و زیرساختی
• انتشار اطلاعات جعلی در شبکه‌های اجتماعی عبری‌زبان

این حملات از طریق ابزارهای هوش مصنوعی، دقیق‌تر، سریع‌تر و مخفی‌تر انجام شده‌اند.
بنابراین، ایران در بُعد تهاجمی، قدرت مانور بالایی کسب کرده است.

🟦برتری اسرائیل در زیرساخت فنی و صنعتی

اسرائیل همچنان از نظر:

• توان پردازشی
• حجم سرمایه‌گذاری در AI
• و تعداد استارتاپ‌های امنیت سایبری
  در جایگاه بالاتری قرار دارد.

طبق Defense One, اسرائیل از شبکه‌ای پیشرفته از شرکت‌های AI استفاده می‌کند که می‌توانند تهدیدات سایبری را در لحظه شناسایی و پاسخ بدهند. همچنین، یگان 8200 ابزارهایی در اختیار دارد که بسیاری از کشورها به آن‌ها دسترسی ندارند.

🟩 تحلیل نهایی:

ایران با وجود تحریم‌ها، عدم دسترسی به سخت‌افزار پیشرفته و فشارهای بین‌المللی، موفق شده بخش قابل توجهی از عملیات سایبری خود را با کمک هوش مصنوعی بومی‌سازی کند.
در برابر اسرائیلی که از نظر فنی جلوتر است، ایران با خلاقیت، اتکا به ابزارهای متن‌باز، و راهبردهای چریکی دیجیتال، توانسته تعادل نبرد را به‌هم بزند.

✅ پس پاسخ کوتاه این است:

ایران شاید از نظر زیرساخت فنی عقب باشد، اما در عرصه عملیاتی و کاربردی، با کمک هوش مصنوعی توانسته تهدیدی واقعی و پیشرفته برای اسرائیل تبدیل شود.

🟥برتری‌های راهبردی ایران در جنگ سایبری با هوش مصنوعی

در نگاه نخست، برخی تحلیلگران تصور می‌کنند ایران در مقابل اسرائیل، به‌دلیل ضعف زیرساخت‌ها یا محدودیت‌های تحریمی، قدرتی محدود در جنگ سایبری دارد. اما بررسی‌های میدانی و گزارش‌های امنیتی بین‌المللی نشان می‌دهند که ایران نه‌تنها در این نبرد حضور فعال دارد، بلکه در برخی حوزه‌ها از برتری‌های راهبردی برخوردار است که این کشور را به یک بازیگر تأثیرگذار در جنگ هوشمند تبدیل کرده است.

🟦هوش مصنوعی به‌عنوان تسلیحات نامتقارن

یکی از نقاط قوت ایران، استفاده از هوش مصنوعی در قالب جنگ نامتقارن دیجیتال است. در حالی‌که اسرائیل به تجهیزات پیشرفته متکی است، ایران با تکیه بر الگوریتم‌های متن‌باز، ابزارهای کم‌هزینه و حملات غیرخطی، توانسته ابتکار عمل را در بسیاری از عملیات سایبری در دست بگیرد و زیرساخت‌های دشمن را به‌چالش بکشد.

• به اهداف حیاتی نفوذ کند،
• منابع دشمن را فرسوده می کند،
• و هزینه‌ امنیت سایبری اسرائیل را بالا ببرد.

🔍 به گفته تحلیلگران Stanford Cyber Policy Center، این نوع استفاده از AI نشان‌دهنده درک عمیق راهبردی ایران از ظرفیت‌های جنگ سایبری است.

🟦خودکفایی الگوریتمی و بومی‌سازی AI امنیتی

ایران با نادیده‌گرفتن وابستگی‌ای که بسیاری از کشورها به شرکت‌های غربی دارند، مسیر خود را به‌سوی خودکفایی الگوریتمی در حوزه دفاع سایبری با هوش مصنوعی آغاز کرده و با قدرت ادامه می‌دهد.. نمونه‌هایی از این بومی‌سازی عبارت‌اند از:

• توسعه سامانه‌های تحلیل ترافیک شبکه مبتنی بر یادگیری ماشین
• آموزش مدل‌های بومی تشخیص نفوذ
• و استفاده از پردازنده‌های داخلی برای تحلیل داده‌های امنیتی

📌 Microsoft Security Blog در گزارشی اشاره می‌کند که گروه‌های ایرانی از AI در لایه‌های اولیه و پیشرفته تحلیل امنیت سایبری استفاده می‌کنند؛ این موضوع نشان از یک روند درونی‌سازی هوش مصنوعی در ایران دارد.

✅ جمع‌بندی این بخش:

ایران در جنگ سایبری با اسرائیل، نه‌تنها با اجرای عملیات تهاجمی هوشمندانه برتری خود را به نمایش گذاشته، بلکه با طراحی راهبردهای بلندمدت و بومی‌سازی ابزارهای دیجیتال، نقش خود را تثبیت کرده است. ایران از هوش مصنوعی برای حمله، دفاع و بازدارندگی دیجیتال بهره می‌برد؛ آن‌هم در شرایطی که بسیاری تحلیلگران غربی ظرفیت چنین پیشرفتی را برای ایران متصور نبودند.

🟥 آینده جنگ سایبری ایران و اسرائیل در عصر هوش مصنوعی

در قرن ۲۱، بازیگران اصلی جنگ‌ها جبهه‌ای تازه را تعریف کرده‌اند؛ جبهه‌ای که در آن، دولت‌ها و ارتش‌ها با تکیه بر نرم‌افزار، الگوریتم و داده، سرنوشت نبردها را همان‌گونه رقم می‌زنند که پیش‌تر با تانک و موشک رقم می‌زدند.. با سرعت‌گرفتن توسعه هوش مصنوعی، آینده درگیری ایران و اسرائیل به‌سمت جنگ سایبری هوشمند و شناختی متمایل خواهد شد — نبردی که در آن، پیروزی با کسی‌ست که زودتر از دشمن، تهدید را شناسایی و پاسخ را هوشمندانه تنظیم کند.

🟦سناریوهای محتمل در نبرد آینده

🔹 سناریو اول: تشدید حملات سایبری هدفمند با AI
ایران و اسرائیل به‌طور فزاینده‌ای از AI برای تولید حملات خودکار، دقیق و پنهان استفاده خواهند کرد. این حملات می‌تواند شامل:

• اختلال در زیرساخت انرژی و حمل‌ونقل،
• نفوذ به شبکه‌های فرماندهی نظامی،
• و دستکاری داده‌های استراتژیک باشد.

🔹 سناریو دوم: توسعه بازدارندگی دیجیتال
همان‌طور که در دکترین نظامی بازدارندگی هسته‌ای مطرح است، در آینده ممکن است بازدارندگی سایبری نیز به‌عنوان یک دکترین رسمی توسط ایران و اسرائیل اعلام شود؛ به‌ویژه اگر هوش مصنوعی وارد بازی تهدید متقابل شود.

🔹 سناریو سوم: ورود جنگ شناختی و تأثیرگذاری اجتماعی
هر دو کشور به‌ویژه ایران، از AI برای تأثیرگذاری روی افکار عمومی، رسانه‌ها و حتی رفتار دیجیتال مخاطبان استفاده خواهند کرد. این نوع نبرد کمتر قابل ردیابی است، اما بسیار مؤثر.

🟦ایران و جایگاه راهبردی در آینده جنگ هوشمند

اگرچه اسرائیل از نظر زیرساخت فنی جلوتر است، اما ایران با سرعت قابل توجهی در حال کاهش این فاصله است.
با تمرکز بر آموزش بومی، توسعه الگوریتم‌های داخلی و اتکا به توان فنی دانشگاهی و نظامی، ایران می‌تواند در سال‌های آینده:

• نقش بازدارنده هوشمندانه ایفا کند،
• در محیط‌ سایبری خاورمیانه به بازیگر اصلی تبدیل شود،
• و حتی به صدور فناوری امنیتی بومی خود به سایر کشورها بپردازد.

📌 همان‌طور که Mandiant نیز در گزارش خود ذکر کرده، ایران در حال حرکت از یک قدرت سایبری در حال ظهور به یک قدرت سایبری پایدار و استراتژیک است.

🟢 نتیجه‌گیری نهایی مقاله:

ایران و اسرائیل اکنون نبردی را در جبهه‌ای نوین آغاز کرده‌اند؛ جبهه‌ای که در آن، سیاست، امنیت و فناوری به‌طور مستقیم در هم تنیده شده‌ است.
ایران با وجود محدودیت‌ها،در این نبرد پیچیده، نقش یک استراتژیست هوشمند را در میدان دیجیتال را بازی میکند . آینده این نبرد، آینده‌ای است که در آن، برنده کسی است که بهتر یاد می‌گیرد، زودتر تحلیل می‌کند، و هوشمندتر تصمیم می‌گیرد — و ایران، امروز با قدرت در این مسیر قدم برمی‌دارد.

🟢شکوه یک قدرت دیجیتال نوظهور

در جهانی که میدان‌های نبرد از خاک و خون به کد و الگوریتم منتقل شده‌اند، ایران با درایت، هوشمندی و اتکای به نخبگان داخلی، خود را به‌عنوان یکی از قدرت‌های نوظهور جنگ سایبری مبتنی بر هوش مصنوعی معرفی کرده است.
ایران نه‌تنها با تکیه بر توان داخلی، خلاقیت و روحیه‌ی استقلال‌طلبی، در برابر دشمنانی با زیرساخت‌های میلیارد دلاری ایستاده، بلکه جایگاه راهبردی خود را نیز در منطقه تثبیت کرده است.
در دنیایی که جنگ‌ها به نبرد هوش و داده تبدیل شده‌ است، ایران با آمادگی، تجهیز دقیق و پیشروی فناورانه، حضور مؤثر خود را در این میدان به نمایش گذاشته است.

اهمیت هوش مصنوعی در درگیری بین ایران و اسرائیل بقدری مشهود است که دیگر تنها یک فناوری آینده‌نگرانه نیست؛ بلکه به ابزاری راهبردی در میدان‌های نبرد قرن ۲۱ تبدیل شده است. در حالی‌که بسیاری از کشورها هنوز در مرحله آزمایش کاربردهای نظامی AI قرار دارند، بازیگران اصلی منطقه خاورمیانه، به‌ویژه ایران و اسرائیل، با سرعتی فزاینده این فناوری را در ساختار دفاعی و تهاجمی خود به‌کار گرفته‌اند.

از سامانه‌های تحلیل داده‌های اطلاعاتی تا پهپادهای هوشمند و جنگ سایبری، هوش مصنوعی نقش مهمی در شکل‌دهی به الگوهای درگیری نوین بین ایران و اسرائیل ایفا می‌کند. اهمیت این موضوع نه‌تنها در قدرت تکنولوژیک آن، بلکه در اثرات ژئوپلیتیکی آن برای آینده امنیت منطقه‌ای و جهانی نهفته است.

در این مقاله، سعی داریم با تکیه بر داده‌های معتبر و تحلیل‌های استراتژیک، روند رشد هوش مصنوعی در ایران را بررسی کرده و نشان دهیم کشور عزیزمان چگونه در حال استفاده از AI به عنوان ابزاری برای بازدارندگی، قدرت‌نمایی، و تغییر موازنه در تقابل با اسرائیل است.

۱.راهبرد ایران در توسعه هوش مصنوعی در درگیری‌های ایران و اسرائیل

در سال‌های اخیر، جمهوری اسلامی ایران هوش مصنوعی را نه به‌عنوان یک فناوری لوکس، بلکه به‌عنوان ابزار قدرت ملی تعریف کرده است. یکی از نقاط عطف این رویکرد، سخنرانی رهبر جمهوری اسلامی در سال ۱۴۰۰ بود که تأکید کردند:

«هوش مصنوعی به‌زودی مدیریت جهان را در دست خواهد گرفت؛ و ما نباید از این رقابت جهانی عقب بمانیم.»

تدوین سند راهبرد ملی هوش مصنوعی

در پاسخ به این نگاه، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز ملی فضای مجازی سندی با عنوان «نقشه راه ملی توسعه هوش مصنوعی» منتشر کردند که هدف آن رساندن ایران به جمع ۱۰ کشور برتر دنیا در حوزه AI تا سال ۱۴۱۰ شمسی (۲۰۳۲ میلادی) است.

مطابق این سند، محورهای کلیدی پیشرفت ایران در AI عبارت‌اند از:

• کاربرد در صنایع دفاعی، امنیتی و نظامی
• توسعه زیرساخت‌های پردازشی (ابررایانه‌ها و دیتاسنترها)
• پرورش ۲۰ هزار نیروی متخصص در حوزه AI تا سال ۱۴۱۰
• گسترش سامانه‌های نظارت هوشمند و تحلیل داده‌های کلان (Big Data)

بودجه و تمرکز سازمانی

در لایحه بودجه ۱۴۰۲، نزدیک به ۱۲۰۰ میلیارد تومان بودجه مستقیم برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی در نظر گرفته شد. همچنین سازمان‌هایی مانند:

• سپند (سازمان پژوهش‌های نوین دفاعی)
• سازمان فضایی ایران
• مرکز نوآوری و هوش مصنوعی دانشگاه شریف و تهران
  نقش مستقیم در طراحی و اجرای این سیاست‌ها دارند.

جایگاه جهانی ایران در پژوهش‌های AI

طبق داده‌های Naturehttps://www.natureindex.com/ Index و Scopus، ایران در سال ۲۰۲۳ از نظر تعداد مقالات علمی در زمینه هوش مصنوعی رتبه‌ی ۱۵ جهان را کسب کرده است؛ بالاتر از کشورهایی مانند ترکیه، مصر و حتی رژیم صهیونیستی از نظر کمّی. این جایگاه نشان‌دهنده تمرکز گسترده علمی و دانشگاهی بر این حوزه است، هرچند از نظر کاربرد صنعتی و نظامی هنوز فاصله زیادی با چین و آمریکا دارد.

۲. کاربردهای نظامی هوش مصنوعی در درگیری‌های ایران و اسرائیل

یکی از مهم‌ترین حوزه‌های تمرکز ایران در زمینه هوش مصنوعی، استفاده ازفناوری هوش مصنوعی در سامانه‌های دفاعی و تسلیحاتی است. این روند با هدف افزایش قدرت بازدارندگی، پاسخ سریع، و به‌کارگیری ابزارهای جنگ نامتقارن انجام می‌شود.

۲.۱ پهپادهای مجهز به هوش مصنوعی در درگیری بین ایران و اسرائیل

ایران طی دو دهه گذشته به یکی از تولیدکنندگان اصلی پهپاد در منطقه تبدیل شده است. پهپادهایی نظیر شاهد ۱۲۹، شاهد ۱۳۶ و مهاجر ۶ نه تنها توان پرواز بلندمدت و هدف‌گیری دقیق دارند، بلکه در نسل‌های جدیدتر، از پردازش تصویری مبتنی بر هوش مصنوعی برای:

• شناسایی اهداف متحرک،
• تشخیص چهره،
• و خودکارسازی تصمیم‌گیری در عملیات تهاجمی
  استفاده می‌شود.

به گزارش Al-Monitor و Defense Update، برخی از این پهپادها به قابلیت تعقیب هدف مبتنی بر یادگیری ماشین مجهز شده‌اند که مشابه فناوری به‌کاررفته در پهپادهای اسرائیلی Hermes است.هوش مصنوعی در درگیری‌های ایران و اسرائیل در حوزه نظامی نقش تعیین کننده ایی ایفا می کند.

۲.۲ سیستم‌های کنترل آتش هوشمند

در برخی سامانه‌های موشکی و توپخانه‌ای ایران مانند «سراج» یا سامانه‌های دریایی سپاه، از الگوریتم‌های هوشمند برای:

• اصلاح مسیر گلوله‌باران،
• پیش‌بینی حرکات هدف،
• و بهینه‌سازی شلیک خودکار
  استفاده می‌شود. این فناوری، دقت اصابت را در شرایط متحرک و شبانه افزایش می‌دهد.

۲.۳ ربات‌های زمینی و امنیت مرزی

از سال ۱۳۹۸، مرکز تحقیقات دفاعی ایران نمونه‌هایی از ربات‌های زمینی هوشمند برای گشت‌زنی مرزی و کشف نفوذ دشمن را معرفی کرده است. این ربات‌ها از پردازنده‌های دید ماشین برای تشخیص تهدید در مناطق کویری و مرزی استفاده می‌کنند. همچنین سیستم‌های ثابت دیده‌بانی در مرزهای شرقی کشور به سامانه‌های AI محور ارتقاء یافته‌اند.

۲.۴ فرماندهی و کنترل (C4ISR)

هوش مصنوعی در ساختار C4ISR (فرماندهی، کنترل، ارتباطات، رایانه، اطلاعات، نظارت و شناسایی) نیز وارد شده است. سامانه‌هایی مانند فلق و بصیر، با کمک هوش مصنوعی، می‌توانند:

• داده‌های جمع‌آوری‌شده از پهپادها، رادارها و شنودها را تحلیل کرده،
• تهدیدات را اولویت‌بندی کنند،
• و به‌طور هوشمند هشدار صادر نمایند.

۳. جنگ سایبری ایران و اسرائیل با کمک هوش مصنوعی

در کنار تسلیحات فیزیکی، جنگ‌های نوین به‌طور فزاینده‌ای به سمت عملیات سایبری و روانی مبتنی بر هوش مصنوعی سوق پیدا کرده‌اند. ایران نیز با تکیه بر توانمندی‌های بومی و الگوبرداری از ساختارهای در حال توسعه در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی در این حوزه انجام داده است.

۳.۱ افزایش حملات سایبری ایران با پشتیبانی هوش مصنوعی در نبرد منطقه‌ای

طبق گزارش شرکت امنیتی Recorded Future، ایران از فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی برای:

• شبیه‌سازی پیام‌های ایمیلی (فیشینگ هوشمند)،
• تولید محتوای جعلی (deepfake)،
• و خودکارسازی نفوذ به سامانه‌های حیاتی
  استفاده می‌کند. این ابزارها به مهاجمان ایرانی اجازه می‌دهد تا با حداقل دخالت انسانی، حملاتی دقیق‌تر و پیچیده‌تر انجام دهند.

در سال ۲۰۲۳، مایکروسافت و گوگل گزارش‌هایی منتشر کردند که نشان می‌داد گروه‌های هکری منتسب به ایران از ابزارهای هوش مصنوعی برای تولید محتوای تبلیغاتی جعلی، جعل هویت شخصیت‌های خبری و گمراه‌سازی افکار عمومی استفاده کرده‌اند.

۳.۲ عملیات شناختی و اطلاعاتی مبتنی بر هوش مصنوعی در درگیری‌های ایران و اسرائیل

هوش مصنوعی در ایران نه‌تنها برای نفوذ فنی، بلکه برای جنگ شناختی نیز به‌کار گرفته شده است؛ یعنی تلاش برای تغییر باور، رفتار یا تصمیم‌گیری دشمن از طریق انتشار هدفمند اطلاعات.
در این راستا:

• اکانت‌های جعلی با پروفایل‌های عادی تولید شده‌اند که به‌صورت خودکار پست‌گذاری می‌کنند.
• محتواهای تولید شده با AI برای ایجاد دوقطبی، بی‌ثباتی روانی و سردرگمی اطلاعاتی طراحی می‌شوند.

مطالعه‌ای از Stanford Internet Observatory نشان داد که برخی کمپین‌های آنلاین به زبان‌های عبری، عربی و انگلیسی با منشأ ایران، ساختار تولید محتوای ماشینی و الگوهای رفتاری الگوریتمی داشتند.

۳.۳ پلتفرم‌های بومی برای عملیات امنیتی

ایران در کنار ابزارهای جهانی، توسعه پلتفرم‌های هوشمند بومی را نیز آغاز کرده است. یکی از این نمونه‌ها، پروژه‌ی موسوم به “سیمرغ” است؛ سامانه‌ای که گفته می‌شود با کمک یادگیری ماشین، داده‌های استخراج‌شده از پیام‌رسان‌ها، دوربین‌های شهری، و رفتار کاربران را تحلیل کرده و برای شناسایی تهدیدهای احتمالی داخلی یا خارجی به کار می‌برد.

جمع‌بندی بخش سوم:

توانایی‌های سایبری ایران، با بهره‌گیری از هوش مصنوعی وارد مرحله‌ای جدید شده‌اند؛ جایی که حمله به ذهن و اطلاعات مردم، به اندازه حمله به زیرساخت‌های نظامی اهمیت دارد. همین مسئله موجب نگرانی فزاینده در میان کشورهای غربی و همچنین اسرائیل شده است. که منشا این نگرانی از به قدرت رسیدن کشور عزیزمان ایران می باشد که با تکیه بر دانش جوانان خود توانسته است در سال های اخیر به پیشرفت های بزرگی نائل آید و برای تمامی ما مردم ایران غرورآفرین باشد.

۴. همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی ایران در حوزه هوش مصنوعی

اگرچه تحریم‌های بین‌المللی مانع از ارتباط گسترده ایران با کشورهای غربی در حوزه فناوری‌های نوین شده‌اند، اما کشور عزیزمان ایران با هوشمندی مسیر دیگری را برای گسترش توانمندی‌های خود در حوزه هوش مصنوعی انتخاب کرده: همکاری راهبردی با کشورهایی مانند چین، روسیه، و سوریه.

۴.۱ نقش چین و روسیه در تقویت هوش مصنوعی نظامی ایران

یکی از مهم‌ترین شرکای ایران در این زمینه، جمهوری خلق چین است. بر پایه تفاهم‌نامه همکاری ۲۵ ساله ایران و چین، زمینه‌هایی چون هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، پردازش ابری و داده‌های کلان به‌عنوان محورهای کلیدی همکاری تعریف شده‌اند.

به گزارش South China Morning Post و The Diplomat:

• دانشگاه‌های ایران از سال ۲۰۱۹ چندین پروژه مشترک تحقیقاتی با دانشگاه‌های چینی مانند Tsinghua و CAS آغاز کرده‌اند.
• برخی مراکز داده بزرگ در ایران با هوشمندی مهندسین ایرانی و همچنین همکاری مهندسان چینی طراحی و تجهیز شده‌اند.

۴.۲ همکاری با روسیه: انتقال تجربه نظامی و امنیتی

با شدت گرفتن همکاری‌های دفاعی میان ایران و روسیه از سال ۲۰۲۲ به بعد (به‌ویژه در بحران اوکراین)، حوزه هوش مصنوعی نظامی نیز به بخشی از این همکاری‌ها تبدیل شده است. طبق گزارش Institute for the Study of War (ISW):

• مهندسان ایرانی و روسی در زمینه ارتقاء سامانه‌های پهپادی، الگوریتم‌های هدایت هدف، و پردازش تصاویر رزمی تبادل تجربه دارند.
• کارخانه‌های تولید مشترک پهپاد در خاک روسیه، که برخی مدل‌های آن با AI هدایت می‌شوند، شاهد همکاری فناورانه هستند.
• ایران از تجربه روسیه در پیاده‌سازی زیرساخت‌های فرماندهی و کنترل هوشمند (C4ISR) بهره‌مند شده است.

۴.۳ نقش سوریه و محور مقاومت

طبق تحلیل‌های Al Jazeera Intelligence Unit:

• پهپادهای ایرانی با قابلیت تشخیص چهره و ارسال زنده ویدیو با استفاده از هوش مصنوعی، در عملیات‌ علیه گروه‌های مسلح در سوریه مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
• برخی الگوریتم‌های تشخیص حرکت و تحلیل موقعیت نیز برای نخستین‌بار در میدان نبرد سوریه به کار برده شدند.

جمع‌بندی بخش چهارم:

ایران با رویکردی استراتژیک، همکاری‌های فناورانه خود را با قدرت‌های شرقی گسترش داده تا بتواند مسیر پیشرفت در حوزه AI را با وجود فشارهای غربی ادامه دهد. این همکاری‌ها نه‌تنها در سطح علمی و صنعتی، بلکه در حوزه‌های نظامی و اطلاعاتی نیز نقش پررنگی ایفا می‌کنند.

۵. موانع ایران در توسعه هوش مصنوعی برای درگیری‌های نظامی با اسرائیل

اگرچه ایران در سال‌های اخیر گام‌های بزرگی در زمینه هوش مصنوعی برداشته، اما این مسیر بدون مانع نبوده است. توسعه یک زیرساخت AI پیشرفته، به‌ویژه در حوزه‌های حساس مانند دفاع و امنیت، نیازمند شرایطی است که ایران به دلایل داخلی و بین‌المللی، با چالش‌های متعددی روبه‌رو است.

۵.۱ تحریم‌های فناورانه و محدودیت در واردات سخت‌افزار

یکی از مهم‌ترین موانع پیشرفت ایران، دسترسی محدود به سخت‌افزارهای پیشرفته پردازشی است. تراشه‌هایی نظیر:

• NVIDIA A100 یا H100
• Google TPU
• یا سیستم‌های دارای GPUهای موازی با توان بالا
  در پروژه‌های AI نقشی حیاتی دارند.

اما به دلیل تحریم‌های ایالات متحده، فروش این محصولات به ایران ممنوع است. در نتیجه، ایران ناچار به استفاده از:

• تجهیزات قدیمی‌تر یا واردات غیررسمی از طریق واسطه‌ها
• و یا طراحی شتاب‌دهنده‌های بومی (که همچنان در سطح پایین‌تری هستند) شده است.

۵.۲ تمرکزگرایی دولتی و کم‌رنگ بودن بخش خصوصی

در حالی‌که موفق‌ترین کشورهای دنیا در حوزه AI مانند چین و آمریکا بر همکاری بخش خصوصی تکیه می‌کنند، در ایران بخش عمده پروژه‌های هوش مصنوعی توسط نهادهای حکومتی، نظامی یا امنیتی هدایت می‌شود.
این موضوع منجر به:

• کاهش نوآوری و رقابت
• فرار مغزها به خارج از کشور
• نبود اکوسیستم استارتاپی فعال در حوزه AI نظامی شده است.

۵.۳ ضعف در تولید داده و آموزش الگوریتم‌ها

برای توسعه الگوریتم‌های هوشمند کارآمد، نیاز به حجم وسیعی از داده‌های ساختاریافته و باکیفیت است. ایران هنوز در زمینه:

• ساخت دیتاست‌های نظامی استاندارد
• پردازش داده‌های بلادرنگ (Real-Time)
• استفاده از داده‌های ترکیبی چندمنظوره
  با محدودیت روبه‌رو است.

۵.۴ خطر وابستگی به شرکای خارجی

اگرچه همکاری با چین و روسیه در ظاهر مزیت است، اما برخی کارشناسان معتقدند این همکاری‌ها می‌تواند ایران را در دام فناوری وابسته قرار دهد؛ به‌گونه‌ای که وابستگی به واردات فناوری، نرم‌افزار و تعمیرات، در بلندمدت خود به یک نقطه ضعف راهبردی تبدیل شود.

جمع‌بندی بخش پنجم:

چالش‌های پیش‌روی ایران در حوزه AI نظامی، ترکیبی از فشارهای خارجی و ساختار ناکارآمد داخلی است. عبور از این موانع، نیازمند اصلاح سیاست‌گذاری، آزادی عمل بیشتر برای شرکت‌های خصوصی، و سرمایه‌گذاری هوشمندانه در زیرساخت‌های محاسباتی و داده‌ای است.

۶. آینده درگیری ایران و اسرائیل در عصر هوش مصنوعی و جنگ هوشمند

با شتاب گرفتن روند هوشمندسازی سامانه‌های نظامی، آینده درگیری‌های منطقه‌ای دیگر به میدان‌های سنتی محدود نمی‌شود. ایران و اسرائیل هر دو به سمت جنگ‌هایی پیش می‌روند که در آن، الگوریتم‌ها، داده‌ها و تصمیم‌گیری‌های لحظه‌ای ماشینی نقشی تعیین‌کننده خواهند داشت.

در ادامه، چند سناریوی محتمل برای آینده نقش هوش مصنوعی در این رقابت منطقه‌ای ارائه می‌شود:

۶.۱ سناریو اول: بازدارندگی متقابل با هوش مصنوعی

در این سناریو، هر دو کشور با گسترش سیستم‌های شناسایی خودکار، موشک‌های هوشمند و پهپادهای AI محور، وارد فاز «بازدارندگی دیجیتال» می‌شوند؛ یعنی هر گونه اقدام خصمانه به سرعت از طریق سیستم‌های خودکار شناسایی و پاسخ داده می‌شود. این حالت می‌تواند ریسک جنگ مستقیم را کاهش دهد، اما در مقابل، احتمال بروز اشتباه محاسباتی توسط الگوریتم‌ها نیز بالاست.

۶.۲ سناریو دوم: جنگ سایبری تمام‌عیار

در صورت افزایش تنش‌ها، جنگ از فضاهای فیزیکی به دنیای سایبری منتقل می‌شود. در این حالت، هر دو کشور از AI برای:

• نفوذ به زیرساخت‌های حیاتی
• تولید اطلاعات نادرست برای ایجاد آشوب اجتماعی
• و مختل کردن تصمیم‌گیری نظامی
  استفاده می‌کنند. این نوع نبرد، بی‌صدا و بی‌خون اما بسیار تأثیرگذار است.

۶.۳ سناریو سوم: درگیری نیابتی با فناوری هوشمند

ایران ممکن است از هوش مصنوعی برای تقویت نیروهای نیابتی خود در لبنان، سوریه و یمن بهره ببرد. این نیروها می‌توانند با:

• پهپادهای خودران
• سیستم‌های هدایت هوشمند حملات
• و تحلیل داده‌های میدانی در زمان واقعی
  تجهیز شوند. اسرائیل نیز با پاسخ‌های مشابه، درگیری‌ها را وارد مرحله‌ای جدید از نبرد نیابتی هوشمند خواهد کرد.

۶.۴ سناریو چهارم: مسابقه تسلیحاتی هوش مصنوعی در منطقه

با ورود کشورهای دیگری مانند عربستان، ترکیه و امارات به میدان هوش مصنوعی نظامی، خاورمیانه ممکن است شاهد یک رقابت تسلیحاتی دیجیتال گسترده باشد. این رقابت می‌تواند به:

• تشدید بی‌ثباتی منطقه
• و بروز «حوادث اشتباه الگوریتمی» منجر شود که هیچ‌کس قصد واقعی آن را نداشته باشد.

نتیجه‌گیری نهایی

ایران اگرچه با موانع و تحریم‌های شدید مواجه است، اما با استفاده از هوش مصنوعی در حال ساخت یک نیروی دفاعی ترکیبی است که در آن قدرت سخت و نرم به‌صورت هوشمند ترکیب شده‌اند.
نقش این فناوری در آینده‌ی منازعه با اسرائیل، چه در قالب بازدارندگی، چه در قالب درگیری، غیرقابل انکار است. سیاست‌گذاران و تحلیل‌گران منطقه‌ای باید این روند را با دقت دنبال کرده و برای سناریوهای احتمالی آماده باشند.

ایران و هوش مصنوعی: گامی فراتر از تحریم‌ها

در میان تمام محدودیت‌ها، تحریم‌ها و فشارهای بین‌المللی، پیشرفت ایران در حوزه هوش مصنوعی یک دستاورد تحسین‌برانگیز و نشانه‌ای از اراده ملی و نبوغ بومی است. جمهوری اسلامی ایران، با تکیه بر ظرفیت‌های علمی، دانشگاهی و راهبردی خود، توانسته مسیر بومی‌سازی فناوری‌های پیشرفته را آغاز کرده و در حوزه‌هایی همچون دفاع هوشمند، جنگ سایبری و سامانه‌های هوشمند اطلاعاتی جایگاه ویژه‌ای کسب کند. این روند نه‌تنها نشان‌دهنده بلوغ فناورانه ایران در مواجهه با تهدیدهای نوین است، بلکه گواهی بر آن است که ملتی با اتکا به دانش و عزم، می‌تواند بدون اتکا به قدرت‌های غربی، در مسیر استقلال تکنولوژیک گام‌های بزرگی بردارد.